รัฐธรรมนูญของประเทศไทยกำหนดสิทธิและเสรีภาพของคนไทยไว้อย่างชัดเจนแล้วว่า การจับ คุมขัง ตรวจค้นตัวบุคคล หรือกระทำการอย่างใดอันกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพเหล่านั้นจะกระทำมิได้ นอกจากมีกฎหมายบัญญัติไว้เป็นการเฉพาะ
ในเรื่องของการค้นก็ถือเป็นการละเมิดสิทธิส่วนตัวของบุคคล ดังนั้น ถ้าจะทำได้จะต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
การที่จะค้นได้นั้น จะต้องมีเหตุในการค้นตามกฎหมายด้วย โดยกฎหมายระบุว่า ห้ามมิให้ค้นในที่รโหฐานโดยไม่มีหมายค้น เว้นแต่พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจเป็นผู้ค้น ดังนั้น คนธรรมดา หรือคนที่ตำรวจขอความช่วยเหลือจึงไม่มีสิทธิที่จะค้นได้ และบุคคลที่กฎหมายให้อำนาจในการออกหมายค้นได้ ก็คือ ศาลนั่นเอง ทั้งนี้ศาลก็ต้องมีระเบียบปฏิบัติในการออกหมายค้นด้วย โดยเหตุที่จะออกหมายค้น มีดังนี้
1. เพื่อพบ และยึดสิ่งของซึ่งจะเป็นพยานหลักฐานประกอบการสอบสวน ไต่สวนมูลฟ้องหรือพิจารณาคดี
2. เพื่อพบ และยึดสิ่งของซึ่งมีไว้เป็นความผิด หรือได้มาโดยผิดกฎหมาย หรือมีเหตุอันควรสงสัยว่าได้ใช้หรือตั้งใจจะใช้ในการกระทำความผิด
3. เพื่อพบ และช่วยบุคคลซึ่งได้ถูกหน่วงเหนี่ยวหรือกักขัง โดยมิชอบด้วยกฎหมาย
4. เพื่อพบบุคคลซึ่งมีหมายให้จับ
5. เพื่อพบ และยึดสิ่งของตามคำพิพากษาหรือตามคำสั่งศาล ในกรณีที่จะพบหรือจะยึดโดยวิธีอื่นไม่ได้แล้ว
แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น ก็ยังมี เหตุอย่างอื่นซึ่งกฎหมายระบุให้ตำรวจสามารถค้นได้โดยไม่ต้องมีหมายค้น ซึ่งเหตุดังกล่าวมีดังต่อไปนี้ 1. เมื่อมีเสียงร้องให้ช่วยมาจากข้างในที่รโหฐาน
2. เมื่อปรากฏความผิดซึ่งหน้ากำลังกระทำลงในที่รโหฐาน
3. เมื่อบุคคลที่ได้กระทำความผิดซึ่งหน้าขณะที่ถูกไล่จับหนีเข้าไป หรือมีเหตุอันแน่นแฟ้น ควรสงสัยว่าได้เข้าไปซุกซ่อนตัวอยู่ในที่รโหฐานนั้น
4. เมื่อมีความสงสัยตามสมควรว่าสิ่งของที่ได้มาโดยการกระทำความผิดได้ซ่อนหรืออยู่ในนั้น รวมทั้งต้องมีเหตุอันควรเชื่อว่า เนื่องจากการเนิ่นช้ากว่าจะเอาหมายค้นมาได้ สิ่งของนั้นจะถูกโยกย้ายเสียก่อน
5. เมื่อที่รโหฐานนั้นผู้จะต้องถูกจับเป็นเจ้าบ้าน และการจับนั้นต้องมีหมายจับ
ส่วนหลักในการค้นตัวบุคคลนั้น กฎหมายกำหนดว่า ห้ามมิให้ทำการค้นบุคคลใดในที่สาธารณสถาน เว้นแต่พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจเป็นผู้ค้น โดยต้องมีเหตุอันควรสงสัยต่อไปนี้ร่วมด้วย คือ บุคคลนั้นมีสิ่งของในความครอบครองเพื่อจะใช้ในการกระทำความผิด หรือซึ่งได้มาโดยการกระทำความผิด หรือซึ่งมีไว้เป็นความผิด
ในการค้นนั้น เจ้าพนักงานจะต้องแสดงความบริสุทธิ์ของผู้ค้นด้วยการแสดงตัว ชื่อหรือตำแหน่ง และยื่นหมายค้น แล้วทำการค้นต่อหน้าผู้ครอบครองสถานที่ หรือบุคคลในครอบครัวของผู้นั้น ถ้าไม่มี ให้ค้นต่อหน้าบุคคลอื่นอย่างน้อยสองคน และต้องทำการบันทึกรายละเอียดรวมถึงบัญชีสิ่งของที่ค้นหรือยึด แล้วให้บุคคลที่อยู่ร่วมด้วยในการค้นดังกล่าวลงลายมือชื่อรับรองไว้
หากในระหว่างการค้นนั้น เมื่อเกิดมีการขัดขวาง หรือมีเหตุอันควรสงสัยว่า บุคคลในสถานที่ค้นหรือจะถูกค้นจะขัดขวางถึงกับทำให้การค้นไร้ผล ผู้ค้นก็มีอำนาจควบคุมตัวผู้นั้นไว้เท่าที่จำเป็น ทั้งนี้ การค้นต้องกระทำโดยสุภาพ ไม่ก้าวร้าวและหากเป็นการค้นหญิงสาวจะต้องใช้ผู้หญิงทำการค้นเท่านั้น ทั้งนี้ การออกหมายค้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อจับบุคคลใดจะกระทำมิได้ เว้นแต่จะมีหมายจับบุคคลนั้นประกอบด้วย
ขอให้ทุกท่านโชคดี
www.choosaklawfirm.com 
